အသည္းကြဲတဲ့အခါ…

အသည္းကြဲတဲ့အခါ၊ ကမာၻၿပိဳသလို ခံစားရတတ္တာပါပဲ။ ဒီလိုနာက်င္မႈမ်ဳိး ဘယ္တုန္းကမွမခံစားရသလိုကို နာနာက်င္က်င္ ျဖစ္ရတတ္ပါတယ္။ အႀကီးဆံုးေသာ လစ္ဟာမႈႀကီးက ရင္ကို အႀကိမ္ႀကိမ္ ထိုးႏွက္ေနသလိုျဖစ္ၿပီး ျပန္လည္  နလန္ထူဖို႔ အင္အားေတာင္မရွိေတာ့သလိုပါပဲ။ ငိုမယ္၊ ေအာ္ဟစ္ေပါက္ကြဲမယ္၊ သီခ်င္းေတြ ႐ုပ္ရွင္ေတြ ထပ္နားေထာင္စရာ ထပ္ၾကည့္စရာမရွိေအာင္ စီးေျမာေန မိမယ္၊ ဒါေပမဲ့ ဘယ္လိုလုပ္ လုပ္ ရင္ထဲမွာ နာက်င္ေနရတာက သက္သာမသြား ဘူး။
အသည္းကြဲတဲ့ နာက်င္မႈဟာ ေတာ္ေတာ္ႀကီးမားတာေၾကာင့္ ခႏၶာကိုယ္ကႀကီးႀကီးမားမား တုန္႔ ျပန္မႈေတြ  ျပဳလုပ္တတ္ပါတယ္။ အဲဒီ့အခ်ိန္ကို ခက္ခက္ခဲခဲေတာ့ ျဖတ္သန္းရတာပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ အသည္းကြဲတာကို အခ်စ္သစ္နဲ႔ ကုစားမယ္ဆို  တာကေတာ့ နည္းမွန္လမ္းမွန္မဟုတ္ဘူးလို႔ သတိေပးခ်င္ပါတယ္။ 

အသည္းကြဲတဲ့အခါ က်န္းမာေရးကို ထိခိုက္ပါတယ္။ တစ္ခါတစ္ရံ စိတ္မၾကည္တာ၊ ေခါင္းမၾကည္တာလို႔ အထင္မွားတတ္ေပမဲ့၊ မဟုတ္ပါဘူးေနာ္။ ရင္ထဲမွာ နာက်င္ေနတဲ့အတြက္ ခႏၶာကိုယ္မွာပါ ေနလို႔မေကာင္းျဖစ္ရတာပါ။ ေအာက္မွာေဖာ္ျပသြားမယ့္ အရာေတြက ေတာ့ အသည္းကြဲတဲ့အခါ ခႏၶာကိုယ္က ဘယ္လိုတုန္႔ျပန္သလဲဆိုတာကို  သိပၸံနည္းက် ေလ့လာထားတဲ့သက္ေရာက္မႈ (၈) ခုပါ။ စိတ္ဝင္စားစရာ အေတာ္ေကာင္းတာမို႔ အခ်ိန္ေလးအနည္းငယ္ေပးၿပီး  ဖတ္ၾကည့္ေစလိုပါတယ္။ 

၁။ သင္ဟာ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာအရပါ နာက်င္ေန တယ္ဆိုတဲ့အေၾကာင္း သင့္ဦးေႏွာက္ကသိတယ္…
မကြဲခ်င္လည္းဘဲ ကြဲသြားတဲ့အသည္း အေၾကာင္း တႏံုႏံုနဲ႔ စဥ္းစားေနမယ္ဆိုရင္ေတာ့၊ အသက္ရွဴစရာ ေလေတာင္မရွိေတာ့သလို၊ တစ္စံုတစ္ေယာက္က သင့္အ႐ႈိက္ကို ထပ္တလဲလဲ ထိုးေနသလို ခံစားရပါလိမ့္မယ္။

အေတြးေတြနဲ႔ ေလာင္ၿမိဳက္ေနခ်ိန္မ်ားတဲ့ အခါ တစ္ခါတစ္ရံမွာ ခႏၶာကိုယ္က ႐ုတ္တရက္ေတာင့္တင္းသြားသလိုမ်ဳိးလည္း  ျဖစ္တတ္ပါေသးတယ္။ သင့္ကို ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာအရ ဘာဆိုဘာမွမလုပ္ဘဲနဲ႔ ဘာေၾကာင့္ဒီလိုျဖစ္ရတာလဲ။ ဒီ နာက်င္မႈဟာ အေတာ္ျပင္းထန္တဲ့အေၾကာင္း ဦးေႏွာက္က သင့္ခႏၶာကိုယ္ကို ေျပာျပေနတာပါ။

ေလာ့စ္အိန္ဂ်လိစ္မွာရွိတဲ့ University of Califonia ရဲ႕ စိတ္ပညာ႒ာနက တြဲဖက္ပါေမာကၡ Naomi Eisenbuerger ကေတာ့ လူတစ္ေယာက္မွာ ႐ုပ္ပိုင္းဆိုင္ရာအရ ထိခိုက္နာက်င္တဲ့အခါ  အခ်က္လာျပတဲ့ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ေနရာဟာ လူတစ္ေယာက္ စိတ္ထိခိုက္နာက်င္တဲ့အခါ အခ်က္လာျပတဲ့ ဦးေႏွာက္ရဲ႕ေနရာဟာ အတူတူပဲ ျဖစ္ပါတယ္တဲ့။

ဒီလို စိတ္ေရာကိုယ္ပါ ပင္ပန္းဆင္းရဲရတဲ့အတြက္ အသည္းကြဲတယ္ဆိုတာ ငရဲလိုပဲ နာက်င္ခံစားရတယ္လို႔ ေျပာၾကတာ  ျဖစ္ပါလိမ့္မယ္။

၂။ သိသိသာသာ ဝ လာတာ ဒါမွမဟုတ္ သိသိသာသာ ပိန္သြားတတ္တယ္…
သင့္အသည္းကြဲသြားတဲ့အခါ သင္ဟာ နည္းလမ္း (၂) မ်ဳိးထဲက တစ္မ်ဳိးနဲ႔ တုန္႔ျပန္တတ္ ပါတယ္။ ဒါက အလြန္အမင္းစားတာ ဒါမွမဟုတ္ ဘာဆိုဘာမွ မစားေတာ့တာ။ 

ဝမ္းနည္းနာက်င္မႈကို သင္ဘယ္လို စီမံခန္႔ ခြဲသလဲဆိုတဲ့အေပၚပဲ မူတည္ပါလိမ့္မယ္။ တခ်ဳိ႕က်ေတာ့ သူတို႔ ခံစားရသမွ်ကို အစားအစာလို သေဘာထားၿပီး ေတြ႕သမွ်ျမင္သမွ်ကို အကုန္စားပစ္ျခင္းျဖင့္ သူတို႔ ခံစားမႈကို ေလ်ာ့ပါးေစပါတယ္။ တခ်ဳိ႕က်ေတာ့လည္း ခံစားနာက်င္ရလြန္းလို႔ ေရေသာက္တာေတာင္ အစာမေၾကခ်င္သလို၊ ဘာဆိုဘာကိုမွ မေခ်ဖ်က္ႏိုင္တဲ့  အေနအထား ျဖစ္သြား တတ္ပါတယ္။

၃။ ဖိစီးမႈ ေဟာ္မုန္းေတြၾကား အသည္းအသန္ ကူးခတ္ေနရတယ္…
သင္ဟာ ခ်စ္ျခင္းေတြနဲ႔ ကခုန္ေနတဲ့အခါ၊ သင့္ဦးေႏွာက္ဟာ Dopamine နဲ႔ Oxytocin တို႔လို႔ Neurochemical ေတြ လႊမ္္းမိုးေနတဲ့အတြက္ ေပ်ာ္ရႊင္မႈေတြ၊ ခ်မ္းေျမ့မႈေတြကို တသိမ့္သိမ့္ ခံစားေနရပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္လည္း သိပၸံဆန္းစစ္ခ်က္ေတြအရ အခ်စ္ဟာ ေဆးဝါးေတြထပ္ပိုၿပီး စြဲလန္းမႈကို ျဖစ္ေစပါတယ္တဲ့။

ဒါေပမဲ့ သင့္အသည္းက ကြဲၿပီဆိုရင္ေတာ့၊ အဲဒီ့ ေပ်ာ္ရႊင္ခ်မ္းေျမ့ျခင္းျဖစ္ေစတဲ့ Neuro-chemical ေတြအကုန္ ဦးေႏွာက္ကေန ေပ်ာက္ျခင္းမလွေပ်ာက္ကုန္ၿပီး သင့္ကို ဖိစီးမႈ ေဟာ္မုန္းေတြၾကား ပစ္ထားခဲ့ပါေတာ့တယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ သင့္ဦးေႏွာက္ကေန ဖိစီးမႈကို ျဖစ္ေစတဲ့ Cortisol နဲ႔ Epinephrine ေတြကို အျပည့္အဝ လႊတ္ထုတ္ေပးေနလို႔ပါ။

Cortisol ေတြဟာ ဦးေႏွာက္ကို ႂကြက္သားေတြဆီ ေသြးအေျမာက္အျမား ပို႔လႊတ္ခိုင္းပါတယ္။ အဲဒီ့အခါ သင့္ခႏၶာကိုယ္တစ္ခုလံုးမွာ ရွိတဲ့ ႂကြက္သားေတြဟာ တင္းတင္းၾကပ္ၾကပ္ႀကီး ျဖစ္လာၿပီး အလြန္အမင္းေခါင္းကိုက္တာ၊ လည္
ပင္းေၾကာႀကီးေတြ ေတာင့္တင္းေနတာ၊ ရင္ဘတ္ကို တစ္ေယာက္ေယာက္က ဆုပ္ညႇစ္ထားသလိုေတြ ခံစားလာရတာပါ။

အသည္းကြဲတဲ့ေဝဒနာဟာ အေတာ္ကို ဆိုးပါတယ္။

၄။ စိတ္က်ေနမယ္…
အသည္းကြဲတာနဲ႔ စိတ္က်တယ္ဆိုတာ သိသာထင္ရွားတဲ့ သက္ေရာက္မႈဆိုေပမဲ့၊ သုေတသနျပဳမႈေတြကေတာ့ ဒီသက္ေရာက္မႈကို တျဖည္းျဖည္းနဲ႔မွ လက္ခံလာၾကတာပါ။ Virginia Com-monwealth University က သုေတသီေတြဟာ အမ်ဳိးသားနဲ႔ အမ်ဳိးသမီး (၇ဝဝဝ)ကို သူတို႔ဘဝမွာ ၾကံဳခဲ့ရတဲ့ စိတ္ဒဏ္ရာရစရာ  အေတြ႕အၾကံဳေတြေၾကာင့္ ဘယ္ေလာက္စိတ္က်ၿပီး ဘယ္ေလာက္ပူပန္ေသာက၊ ဗ်ာပါရေတြ ရခဲ့သလဲဆိုတာကို ေလ့လာဆန္းစစ္ခဲ့ၾကပါတယ္။

အဲဒီ့သုေတသနက “လူေတြဟာ ကိုယ္တန္ဖိုးထားတဲ့အရာကို ကိုယ့္မာန (ကိုယ့္ကိုယ္ကို တန္ဖိုးထားျခင္း) နဲ႔ တစ္ၿပိဳင္နက္ ဆံုး႐ႈံးလိုက္ရတဲ့အခါ ျဖစ္လာတဲ့ စိတ္က်ျခင္းက ကိုယ္တန္ဖိုးထားတဲ့အရာတစ္ခုတည္းကို ဆံုး႐ႈံးလိုက္ရတဲ့အခါျဖစ္လာတဲ့ စိတ္က်ျခင္းထက္ ႏွစ္ဆပိုပါတယ္” တဲ့။ အသည္းကြဲတယ္၊ ကိုယ္ခ်စ္ရသူက ကိုယ့္ကုိယ္ထားခဲ့တယ္ဆိုတာ ကိုယ့္မာနကို အထိခိုက္ေစဆံုးအရာ မဟုတ္လား။ အဲဒီေတာ့ စိတ္က်ျခင္းက ႏွစ္ဆျဖစ္ေတာ့တာေပါ့။

၅။ ဆုတ္ခြာခ်ိန္ေပးရမယ္…
ကနဦးတုန္းက ေျပာခဲ့သလို၊ အခ်စ္ဟာ စြဲလန္းေစတတ္တဲ့အရာျဖစ္တယ္။ တိတိက်က် ညႊန္းရရင္၊ ဘိန္းလိုပဲ။ အဲဒီေတာ့ ဘိန္းစြဲေနလို႔ ျဖတ္ပီေဟ့ဆိုရင္ သင့္ခႏၶာကိုယ္ဟာ ေသြးထဲမွာရွိေနတဲ့ ဘိန္းကို စြဲေနတဲ့စြဲလန္းမႈေတြ ဆုတ္ေလ်ာ့သြား ေအာင္ အခ်ိန္တစ္ခုေပးၿပီး ျဖတ္သန္းရတယ္။ ဒီလိုပဲ အခ်စ္ကို စြဲလန္းသြားၿပီး ႐ုတ္တရက္ အဲဒီ့အခ်စ္သင့္ဘဝထဲ  မရွိ ေတာ့တဲ့အခါ၊ သင့္စိတ္နဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ထဲက အဲဒီအခ်စ္ကို စြဲေနတဲ့အစြဲေတြ ေလ်ာ့သြားေအာင္ ဆုတ္ခြာခ်ိန္ေပးရပါတယ္။

ဒါေပမဲ့ စိတ္မပူပါနဲ႔။ ေဆးျဖတ္လိုက္တဲ့ လူလိုပဲ၊ အခ်ိန္တစ္ခုကို လြန္သြားၿပီးတဲ့ေနာက္ေတာ့ အရာအားလံုးဟာ အေကာင္းအတိုင္း ျပန္ျဖစ္ပါတယ္။ သင္လည္း အသည္းကြဲတာကို အခ်ိန္တစ္ခုေပးၿပီး ကုစားၿပီးတဲ့ေနာက္မွာ  အရာအားလံုးဟာ  ေနသားတက်ျပန္ျဖစ္မွာပါ။

၆။ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ျပန္ဆန္းစစ္ပါ…
ဆိုးရြားတဲ့ ျပတ္စဲမႈအၿပီးမွာ အသည္းကြဲေနတဲ့သူေတြအတြက္ ဆရာဝန္ေတြကေတာ့ ကိုယ့္ ရဲ႕ ကိုယ္ပိုင္လကၡဏာေတြက ဘာလဲဆိုတာ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုျပန္ေမးၾကည့္ဖို႔ အႀကံျပဳၾကပါတယ္။ ဘာေၾကာင့္လဲဆိုေတာ့ လူေတြက အခ်စ္နဲ႔ ေတြ႕တဲ့ အခါ ႏွစ္ေယာက္ေပါင္းတဲ့ ငါတို႔ဘဝေလးကေတာ့ ဘယ္လိုဆိုၿပီး ျဖတ္သန္းၾကတယ္တဲ့။ အဲဒီ့အတြက္ ကိုယ့္ေနရာက တျဖည္းျဖည္းေပ်ာက္လာၿပီး၊ ျဗဳန္းဆို သူလည္းထားခဲ့ေရာ ကိုယ့္အတြက္ ကိုယ့္ေနရာဆိုတာ မရွိေတာ့သလို ခံစားရတတ္လို႔ပါတဲ့။

အမွန္ေတာ့ ၾကည့္တတ္ျမင္တတ္မယ္ဆိုရင္ ျပတ္စဲသြားျခင္းဟာ ကိုယ့္အတၱကို တစ္နည္းတစ္ဖံုနဲ႔ လႈပ္ႏႈိးေပးလိုက္ျခင္းပါပဲ။ ဒါေၾကာင့္ ရက္ရက္စက္စက္ ျပတ္စဲခံလိုက္ရတယ္ဆိုရင္ ငါက ဘာမို႔လို႔လဲ၊ ငါက ဘာနဲ႔ ထုိက္တန္တဲ့သူလဲ စသျဖင့္ ကိုယ့္ရဲ႕ ရပ္တည္ခ်က္အတြက္ ေမးခြန္းေတြ ျပန္ထုတ္ၿပီး ကိုယ့္ကိုယ္ကို  ဆန္းစစ္ပါ။  ကိစၥတစ္ခုကေတာ့ မျဖစ္ခ်င္လည္း ျဖစ္သြားခဲ့ၿပီးၿပီဆိုရင္၊ ကိုယ္ဟာ ဘယ္လိုပံုစံနဲ႔ ေရွ႕ကို ဆက္မလဲဆိုတာ  ကိုယ္တိုင္ေရြးခ်ယ္ယူရတာ ျဖစ္ပါတယ္။

၇။ ေနာက္ထပ္လည္း အသည္းေတြကြဲရဦးမယ္…
ဒီသတင္းစကားကို သယ္ေဆာင္လာရတာ စိတ္ေတာ့မေကာင္းပါဘူး။ ဒါေပမဲ့လည္း Brown University ကျပဳလုပ္ခဲ့တဲ့ သုေတသနတစ္ခုက ေတာ့ အကယ္၍မ်ားသင္ဟာ ျပတ္စဲဖူး၊ အသည္းကြဲဖူးတယ္ဆိုရင္ မျပတ္စဲဖူးသူ၊ အသည္းမကြဲဖူးသူထက္ ဒုတိယအႀကိမ္ျပတ္စဲခံရဖို႔၊ အသည္းကြဲဖို႔ ျဖစ္ႏုိင္ေခ် (၇၅) ရာခိုင္ႏႈန္းေလာက္ကို ပိုသာပါ တယ္တဲ့။ ကဲ… ေစာင့္ၾကည့္ၾကစို႔။

၈။ တစ္ေယာက္တည္း ေနခ်င္စိတ္ျဖစ္ေပမဲ့၊ အဲဒီလိုမေနလိုက္ပါနဲ႔…
အသည္းကြဲေနပါတယ္ဆိုမွေတာ့ တစ္ေယာက္တည္းေတြးရင္း ေဆြးရင္း ေနခ်င္တာေပါ့လို႔ မေျပာလိုက္ပါနဲ႔။ ဒီလို ေနတာ  သင့္ အတြက္ မေကာင္းပါဘူး။ အဲဒီလို တစ္ေယာက္တည္း ေတြ ေတြေငးေငးႀကီးေနမယ့္အစား သင္လုပ္ခ်င္တဲ့ အားကစားျဖစ္ျဖစ္၊ သင္စိတ္ဝင္စားတဲ့ လက္မႈ ပညာျဖစ္ျဖစ္၊ သင္ အာ႐ံုဝင္စားလို႔ရမယ့္ အႏုပညာျဖစ္ျဖစ္တစ္ခု မဟုတ္ တစ္ခုကိုလုပ္ၿပီး သင့္ဦးေႏွာက္ထဲ Dopamine ျမင့္တက္လာေအာင္ လုပ္ဖို႔လိုပါမယ္။ ဒါမွ ေပ်ာ္ရႊင္ေက်နပ္မႈေတြကို တစ္ဖန္ ျပန္ခံစားမိမွာျဖစ္ပါတယ္။

Ref: The Pain Is Real: 8 Scientific Effects Heartbreak Has On The Body By Gigi Engle